بدون ترديد رسيدن به سعادت دنيا و آخرت و حيات طيبه انساني، آرزوي مشترك تمامي انسان ها است كه ريشه در فطرت آنان دارد. در اين راستا زنان و مردان هر كدام جايگاه و نقش خاص خود را دارند كه در صورت ايفاي نقش و رسالت واقعي و درست خود غرض خلقت را حاصل مي كنند. اين همان مطلبي است كه خداوند با عبارت و عاشروهن بالمعروف (سوره نساء آيه 19) آن را مورد تاكيد قرارمي دهد.امام صادق (ع) درحق زنان مي فرمايد: من اخلاق الانبياء حب النساء؛ محبت نسبت به زن از اخلاق انبياء است.
يك مرد فهيم كه داراي سلامت روحي و رواني است، به دور از تعصب و خودخواهي، خويش را در غم و شادي همسرش شريك مي داند و سعادت خانواده را درگرو ياري و همكاري متقابل با همسر خويش مي شناسد و زماني احساس خوش بختي مي كند كه همسر او نيز از دل و جان لبخند رضايت برلب داشته باشد. بدين گونه براي حفظ و بقاي يك زندگي موفق، هر دو عنصر اصلي زندگي، يعني «زن و مرد» بايد آگاهانه رفتار كنند. دانش و آگاهي دراين زمينه، بسيار وسيع و گسترده است و نياز به مطالعات و كسب تجارب و تمرين دارد.
در سيره پيشوايان مي توان موارد زير را به عنوان مجملي از مفصل مشاهده كرد:
1- ابراز محبت: امام صادق (ع) مي فرمايد: العبد كلما ازداد للنساء حبا ازداد في الايمان فضلا؛ هرچه محبت همسر در قلب مرد زيادتر مي شود، فضيلت ايمانش زيادتر گردد.
صفا و شادابي كانون خانواده، بستگي به حضور بانشاط يك «زن» دارد، اما نشاط و سرزندگي يك زن به محبت «مرد» وابسته است.
حضرت علي (ع) درمورد زن فرموده اند:«زن گل بهاري است نه پهلواني سخت كوش» (نهج البلاغه نامه 13) زن همانند گل است و به راستي طراوت يك گل، مرهون مراقبت باغباني مهربان است. تا در سايه مواظبت و انس با آن، از جلوه و زيبايي و عطر و رنگش، بهره و لذت برد و روحش از ديدار آن تازه گردد. بنابر اين هر گونه رفتار خشونت آميز و قهرگونه نادرست است.
2- احترام به همسر: حضرت زهرا(س) پس از رحلت رسول مكرم اسلام وقتي «فدك» را به ناحق از او گرفتند، براي دفاع از حق خويش و بازگرداندن حقش نزد خليفه وقت رفت؛ اما با ارائه استدلال هاي منطقي، موفق نشد حق خود را بستاند، بنابراين با ناراحتي و تأثر شديد وارد منزل شد و اظهار ناراحتي نمود. حضرت زهرا (س) شوهرش علي (ع) را مورد خطاب قرارداد و گفت:«... هيچ كس از من دفاع نكرد و از ظلم آنها جلوگيري ننمود. خشمگين از خانه بيرون رفتم و پريشان و با افسردگي بازگشتم، و تو اين گونه پريشان نشسته اي! تو همان بودي كه گرگان عرب را صيد مي كردي و اكنون زمين گير شده اي! يا علي! نه گويندگان را مانع هستي و نه ياوه گويان را دافع! اختيار از كفم رفته،... از اينكه با تو اين گونه سخن مي گويم نزد خدا عذر مي خواهم، خواه مرا ياري كني، يا واگذاري! اي واي بر من درهر پگاه كه تكيه گاهم از كف بيرون رفت و بازويم بي رمق گشت.»
علي(ع) با لحني محترمانه همسر مهربانش را دلداري داد و فرمود:«واي بر تو مباد، بلكه واي بر دشمنان تو باد!اي دختر برگزيده خدا و يادگار نبوت، از اندوه و غصه دست بردار. به خدا سوگند! من درانجام وظيفه سستي نكردم و آنچه قدرت و توان داشتم، انجام دادم.»
حضرت علي (ع) آن چنان با خونسردي، متانت، دلجويي و احترام در برابر ناراحتي و شكوه حضرت زهرا(س) برخورد مي نمايد، كه حضرت فاطمه (س) آرام مي گيرد و مي فرمايد: «خداوند مرا كفايت مي كند.» و بدين گونه كار آنها را به خدا وامي گذارد و ساكت مي شود. (احتجاج طبرسي 1.182)
حضرت علي (ع) درباره چگونگي برخورد با همسرش مي فرمايد:« به خدا سوگند! هرگز كاري نكرده ام كه فاطمه خشمگين شود و او را به هيچ كاري مجبور نكردم...
او نيز هرگز مرا خشمگين نكرد و برخلاف ميل باطني من، قدمي بر نداشت.» (كشف الغمه: 1.363)
براي به تصوير كشيدن بالاترين حد تكريم امام حسين (ع) به فرزند و همسرش نيز اشعار آن حضرت بهترين شاهد است.
آن حضرت در روز عاشورا درمورد همسرش «رباب» و دخترش «سكينه» مي فرمايد:
به جان تو سوگند! من خانه اي را دوست دارم كه در آن سكينه و رباب باشند.
من آنها را دوست دارم و عمده اموالم را مي بخشم به آنان وكسي را شايسته نيست مرا سرزنش كند. (بحار. 54. 74)
پيامبر (ص) فرمود: نشستن مرد در كنار همسر خود در پيشگاه خداوند، دوست داشتني تر از اعتكاف و شب زنده داري در مسجد من (مسجد النبي در مدينه) است (تنبيه الخواطر ج 2 ص 221).
3- ياري همسر: حضرت علي و حضرت زهرا (س) در آغاز زندگي مشترك براي تعيين مسئوليتشان در كانون خانواده خدمت رسول خدا رسيدند و از ايشان درخواست تعيين تكليف نمودند.
رسول خدا(ص) كارهاي درون خانه را برعهده حضرت فاطمه(س) گذاشت و كارهاي بيرون خانه را به حضرت علي(ع) سپرد.
فاطمه (س) مي فرمايد:
«جز خدا كسي نمي داند كه من چه اندازه خوشحال شدم از اينكه كارهاي درون خانه به من واگذار شد و از كارهاي بيرون خانه و معاشرت و تماس با مردان معاف شدم.» (وسايل. 41.321)
با اين همه علي(ع) به كارهاي بيرون خانه اكتفا نمي كرد بلكه در كارهاي خانه نيز شركت مي جست. آن حضرت با علاقه اي كه به زهرا(س) داشت، به او كمك مي كرد.
حضرت، عدس پاك مي نمود، خانه را جارو مي كرد و در دستاس كردن، همسرش را ياري مي نمود. امام صادق(ع) مي فرمايد:
«علي(ع) هيزم مي آورد، آب مورد نياز خانه را تامين مي كرد و خانه را جارو مي نمود. حضرت زهرا(س) نيز آرد مي كرد، خمير آماده مي نمود و نان مي پخت.» (كافي .5.68. من لايحضر 169.3)
از برخي روايات استفاده مي شود كه حضرت علي(ع) بعضي اوقات در كارهايي مانند تهيه آرد و آسياب كردن نيز به كمك همسرش حضرت زهرا(س) مي شتافت.
روزي رسول خدا(ص) به خانه علي(ع) وارد شد،
ناگاه مشاهده كرد دختر و دامادش با محبت بي نظير در كنار هم نشسته و با همكاري هم به آرد كردن «جو» مشغولند.
پيامبر(ص) خطاب به آنان فرمود: ايكما اعيي؛
كدام يك از شما خسته تر هستيد، تا من به جاي او نشسته، كارش را انجام دهم؟
علي(ع) فرمود: اي رسول خدا! دخترت فاطمه، خسته تر است. آن حضرت كنار دامادش نشست و با هم به دستاس كردن مشغول شدند. (بحار .34.05)
4-پرستاري از همسر: هنگامي كه حضرت زهرا(س) به سبب ستم و ضرب و شتم دشمنان، زمان ارتحالش فرا رسيد، در رابطه با تشيع بدن مطهر، محل دفن و چگونگي غسلش سفارش هايي به شوهرش علي(ع) كرد. آن حضرت نيز به همان وصيت عمل نمود.
به علاوه علي(ع) در هنگام بيماري همسرش، مانند پرستاري دلسوز از او مراقبت مي نمود.
امام سجاد(ع) از پدرش امام حسين(ع) نقل مي كند: وقتي حضرت زهرا(س) بيمار شد، به علي(ع) سفارش كرد جريان كسالت او را به كسي خبر ندهد.
علي(ع) نيز چنين كرد و كسي را در جريان كسالت زهرا(س) قرار نداد و خود آن حضرت پرستاري و مراقبت از همسرش را به عهده گرفت و اسماء نيز به او كمك مي كرد. چون هنگام ارتحال فرا رسيد حضرت زهرا(س) به شوهرش سفارش كرد كه او عهده دار مراسم تجهيز و دفنش شود؛ شبانه او را دفن نمايد و محل دفن را پنهان نگه دارد. علي(ع) نيز چنين كرد؛ اما پس از دفن آن حضرت، حزن و اندوه فراوان او را فرا گرفت و اشك هاي مباركش بر گونه هايش جاري گرديد. رو به مرقد مبارك پيامبر(ص) نمود و فرمود:سلام و درود من بر تو اي رسول خدا! و بر دختر عزيزي كه پس از رحلت به سرعت به تو پيوست!
اي پيامبر عزيز! در اثر مفارقت زهرا توانم، به ناتواني و صبرم، به كم صبري تبديل گشت!
اي نجات دهنده عالم هستي! امانت از من گرفته شد! اما بدان كه بعد از اين، ديگر حزن و اندوه من هميشگي است، و شب ها از فراق فاطمه خواب به چشمم نخواهد رفت!» (نهج البلاغه. خ 391)
5-توجه به خواست همسر: امام حسين(ع) به خواست مشروع، علاقه و حس زيبايي دوستي همسرش، توجه خاصي مي نمود و به آن احترام مي گذاشت و برخي اوقات به همين خاطر با انتقادات اصحاب و دوستان خود روبه رو مي شد؛
جابر از امام باقر(ع) نقل مي كند: عده اي بر امام حسين(ع) وارد شدند؛ ناگاه فرش هاي گران قيمت و پشتي هاي فاخر و زيبا را در منزل آن حضرت مشاهده نمودند. عرض كردند: اي فرزند رسول خدا! ما در منزل شما وسايل و چيزهايي مشاهده مي كنيم كه ناخوشايند ماست (وجود اين وسايل در منزل شما را، مناسب نمي دانيم.)!
حضرت فرمود: انا نتزوج النساء فنعطيهن مهورهن فيشترين ما شئن ليس لنا منه شيء؛ ما بعد از ازدواج، مهريه همسران مان را پرداخت مي كنيم و آنها هرچه دوست داشتند، براي خود خريداري مي كنند.
هيچ يك از وسايلي كه مشاهده نموديد، از آن ما نيست.» (بحار.34.171)
در روايت ديگر نقل شده كه از امام صادق(ع) سؤال شد:
آيا خريد جواهرات براي زينت خانواده درست است؟
حضرت فرمود: «علي بن الحسين(ع) براي بچه ها و همسرانش زيورآلات از نوع طلا و نقره تهيه مي كرد و آنها را با آن زيورها مي آراست.» (كافي.6.674)
از اين روايات و نظاير آن، به خوبي استفاده مي شود كه امام سجاد(ع) به حس زيبايي دوستي همسر خود احترام مي گذاشت و امكانات لازم را در حد متعارف آن زمان، براي آنها فراهم مي نمود.
از معصومين نقل شده كه: مومن مطابق ميل عيالش (خانواده اش) غذا مي خورد و انسان منافق و دو چهره، خانواده اش مطابق ميل او غذا مي خورند» (وسايل. 51.052) مطابق اين حديث نوراني، مرد بايد در خانه حتي غذا خوردنش بر طبق ميل همسرش باشد و او همان غذايي را بخورد كه عيالش دوست دارد تا به اين ترتيب در عمل نشان دهد خواسته همسر را بر خواسته خود ترجيح مي دهد و براي او ارزش قائل است.
6- آراستن خويشتن براي همسر: پيامبر گرامي اسلام(ص) مي فرمايد: «لباس هاي خود را تميز كنيد، موهاي خود را اصلاح نمائيد، مسواك بزنيد و آراسته و پاكيزه باشيد كه بني اسرائيل چنين نكردند و زنانشان بدكار شدند.»(كافي.6.574)
امامان عليهم السلام نيز به اين مطلب توجه خاصي داشتند. اين بزرگواران خود را براي همسرانشان آراسته و مرتب مي كردند، لباس مناسب مي پوشيدند و موهاي خود را رنگ مي زند.
حسن بن جهم- از دوستان امام كاظم(ع) گويد:
آن حضرت را ديدم كه موهاي خود را خضاب كرده است، گفتم: فدايت شوم، شما هم خضاب مي كنيد؟!
حضرت فرمود: آري، اصلاح و مرتب بودن وضع، بر عفت زنان مي افزايد: زناني بودند كه پاكدامني را رها كردند به اين دليل كه شوهرانشان اصلاح و مرتب بودن خود را رها كردند. سپس فرمود: دوست داري همسرت را در حالي همانند حال خودت كه خود را آراسته ننموده اي، ببيني؟
گفتم: نه!
فرمود: او نيز چنين است.
آنگاه فرمود: نظافت و استعمال بوي خوش و اصلاح مو، از اخلاق پيامبران است.
يكي از دوستان امام باقر(ع) به نام حكم بن عتيبه مي گويد:در خانه اي زيبا و آراسته خدمت آن حضرت رسيدم، لباس زيبا و رنگيني پوشيده بود كه آثار رنگ لباس بر دوش حضرت ديده مي شد.
خيلي شگفت زده شدم. گاهي، به خانه نگاه مي كردم، گاهي به وضع لباس آن حضرت!
حضرت فرمود: اين حالت، چطور است؟
عرض كردم: چه بگويم از اين لباسي كه به تن كرده ايد؟ اين لباس، مربوط به افراد نوجوان است.
حضرت فرمود: اي حكم! چه كسي زينت ها و چيزهاي پاكيزه اي را كه خداوند براي بندگانش آفريده است، حرام كرده؟ اينها از چيزهايي است كه خداوند براي بندگانش آفريده است؛ اما اين خانه كه مشاهده مي كني مربوط به همسر من است و من تازه ازدواج كرده ام.
لباسي كه مشاهده مي كني و همچنين حضور من در اين خانه، به خاطر همين موضوع است (وسايل.41.381)حسن زيات بصري نقل مي كند: با يكي از دوستانم خدمت امام باقر(ع) رسيديم. او را در خانه اي زيبا، با لباس زيبا در حالي كه سرمه كشيده بود، ديديم. سپس سؤالاتي از آن حضرت نموديم، ايشان متوجه شد كه ما از وضع لباس و خانه آن حضرت شگفت زده شده ايم. حضرت فرمود: فردا با دوستت نزد من بيا.
روز بعد در منزلي كه او بيشتر وقت ها آنجا تشريف داشت، رفتيم. مشاهده كرديم كه در خانه، جز حصير، چيزي نيست و حضرت لباس زبر و خشن به تن دارد. حضرت فرمود: ديروز شما پيش من آمديد، در حالي كه من در خانه اي بودم كه مربوط به همسرم بود و آن وسايل موجود در خانه، متعلق به اوست.
او خود را آرايش كرده بود تا من هم خود را براي او آراسته و مزين نمايم.
7- گذشت از لغزش هاي همسر: سيره معصومان عليهم السلام چنين بوده است كه اشتباه و خطاي رفتاري همسران را ناديده مي گرفتند.
اسحاق بن عمار مي گويد: به امام صادق(ع) عرض كردم: حق زن بر مرد چيست كه با انجام آنها انسان، «نيكوكار» محسوب شود؟
امام فرمود: خوراك و پوشاك او را فراهم نمايد و اگر خطايي از او سر زد، از او بگذرد.
سپس فرمود: پدرم امام باقر(ع) همسري داشت كه به او آزار مي رساند؛ ولي پدرم او را مورد عفو و بخشش قرار مي داد. (وسايل. 41.015)
در پايان بايد تأكيد كرد كه آنچه درباره وظايف و مسئوليتهاي عاطفي و اخلاقي مرد نسبت به همسرش در اين مقاله گفته شد تنها بخشي از دستورات حياتبخش اسلام است و ناگفته هاي بسياري خصوصا در باره وظايف قانوني و شرعي مردان باقي مانده كه علاقمندان مي توانند به كتابهاي مربوط به اخلاق در خانه و خانواده و آئين همسرداري مراجعه كنند.
 

ثبت نظر

Design By KianSite